Close Menu

Landschapsecologische systeemanalyse

Synthese

Na de analyse: synthese van alle informatie
Om de verzamelde informatie met elkaar in verband te brengen te begrijpen is een goede synthese nodig. De synthese bestaat uit vier stappen:

  • blokdiagram
  • tijdlijn
  • waterbalans
  • evaluatie

Wees bewust van de variatie in schaalniveau en detailniveau van de verzamelde informatie.

Blokdiagram
Een blokdiagram (of doorsnede) geeft de relatie tussen bodemopbouw, grondwaterstroming, oppervlaktewater en vegetatie weer.

Voorbeld blokdiagram
Voorbeeld van een blokdiagram, van een beekdalgedeelte van het Rolderdiep bij Anderen (Drenthe) Bron: Everts en de Vries 1991

Tijdlijn
Een instrument dat in landschapsbiografieën wordt gebruikt om informatie overzichtelijk te presenteren, is de tijdlijn. Gebruik daarbij beeldmateriaal en geef de belangrijkste componenten, zichtbaar
of niet, aan.

Tijdlijn klimaatpark Ijsselpoort
Voorbeeld van een tijdlijn, behorende bij landschapsbiografie Ijsselpoort. KLIK  OP AFBEELDING VOOR VERGROTING . Bron: website Rivierklimaatpark Ijsselpoort

Waterbalans
Waar in het blokdiagram de hydrologische interacties ruimtelijk worden aangegeven, worden ze in een waterbalans gekwantificeerd. Dat geeft informatie over de herstelkansen van een natuurgebied. In het geval van bijvoorbeeld een trilveen helpt een waterbalans om te bepalen of voldoende kwelflux aanwezig is. Een waterbalans geeft ook belangrijke informatie over verhoudingen tussen verschillende posten, essentieel wanneer er bijvoorbeeld naast kwel en infiltratie ook onttrekking of waterinlaat plaatsvindt.


Voorbeeld van een gekwantificeerde waterbalans voor het stroomgebied van de Oude Leij in 2015
(Waterschap Brabantse Delta) Bron: Handboek Ecohydrologische Systeemanalyse beekdalen

Evaluatie
Als de globale analyse compleet is, wordt duidelijk of nadere detaillering nodig is om (beleids)vragen te beantwoorden. Vervolganalyse op regionaal of lokaal niveau kan nodig zijn. Het is een proces dat pas eindigt als alle vragen beantwoord zijn.

Vragen die hierbij kunnen helpen:
•    Is er voldoende inzicht in de hydrologie en dominante hydrologische processen?
•    Zijn de positionele en conditionele relaties van het te onderzoeken object voldoende bekend voor beantwoording van de beleidsvraag?
•    Weet je zeker dat je niet door verkeerde veronderstellingen verkeerde maatregelen voorstelt?
•    Wat zijn de kansen en beperkingen voor herstel?
•    Heb je een goed beeld van ‘geen spijt’-maatregelen?

 

Praktijkcasus

Ecohydrologische systeemanalyse Aamsveen

Een goed voorbeeld van een landschapsecologische systeemanalyse die nieuwe inzichten heeft gegeven over het functioneren van het systeem, en daarmee over de te nemen maatregelen, is die van het Aamsveen.
Deze lesa laat zien dat kennis over de ontstaansgeschiedenis van het hele gebied, van cruciaal belang is voor het begrijpen van het functioneren van delen ervan. In dit geval met name die van de lagg, de grondwatergevoede overgang van het veen, tussen het daadwerkelijke hoogveen en de stuwwal. 

Lagg Aamsveen

De LESA van het Aamsveen maakte veel duidelijk over de werking van het hoogveenlandschap en de benodigde maatregelen voor de randzone, de zogenoemde lagg. 

Huidige situatie
De beheerder zag in eerste instantie vooral een heischraal grasland dat verzuurde, waarschijnlijk door afstromend zuur regenwater vanuit het herstellende hoogveen (waarvoor enkele jaren ervoor juist maatregelen waren genomen die regenwater moeten vasthouden). Als herstelmaatregel voor de heischrale graslanden in de lagg werd voorgesteld regenwater af te voeren door begreppeling. Een nadere beschouwing van het oorspronkelijke totale hoogveenlandschap, bracht echter andere inzichten.   

Ontstaansgeschiedenis
Paleo-ecologische onderzoek gaf inzicht in vroegere begroeiing, het plaatsen van peilbuizen en het maken van isohypsenkaarten maakten grondwaterstromen inzichtelijk en grondboringen in het veen gaven een beeld van het onderliggende zandpakket. Hieruit kon de ontstaansgeschiedenis en het oorspronkelijk functioneren van het systeem worden gereconstrueerd.

Het hoogveen is oorspronkelijk ontstaan als grondwatergevoed veen. Het ligt in een kom op een heel dun zandpakket, de keileem die eronder ligt is heel basenrijk. Op een gegeven moment werd de invloed van regenwater dominant boven grondwaterinvloed, en ontstond een hoogveen. Door de groei van het hoogveen werd het veenpakket dikker en zwaarder en kwam er meer druk op het zandpakket met het basenrijke water erin, waardoor dat water ging uittreden in de lagg. Het hoogveen heeft bij het uitgroeien de lagg steeds verder naar de randen van die laagte gedrukt.

Ontstaansgeschiedenis Aamsveen

Ontstaansgeschiedenis Aamsveen Klik op figuur voor vergroting

Historische beschrijvingen
Historische vegetatiebeschrijvingen uit begin en halverwege twintigste eeuw laten ook zien dat het heischraalgrasland eigenlijk een verdrogingsstadium van een alkalisch laagveen betreft. Rond de 1900 bestond het nog uit zeggemoerassen, maar door ontwatering veranderde het langzaam via blauwgrasland in heischraal grasland.  

Nieuwe kijk op huidige situatie
Dit geeft ook een nieuwe kijk op de huidige situatie. Niet afstromend regenwater vanuit het hoogveen zorgde voor verzuring van de lagg, maar de afgenomen druk die het kalkrijke grondwater van oudsher aan het maaiveld bracht was verdwenen door afgraving en oxidatie van het hoogveen enerzijds, en ontwatering van de lagg anderzijds. Met andere woorden: juist herstel van het hoogveen kan de vroegere situatie herstellen en daarmee de voeding van de lagg met basenrijk water. Intussen wordt de afvoer van water verkleind onder andere door aanpassing van de Glanerbeek, die het kleine beetje resterende basenrijke water direct afvoert. In samenwerking met Duitsland wordt een LIFE-aanvraag opgesteld voor grensoverschrijdend hoogveenherstel.

Lees meer in Ecohydrologische systeemanalyse Aamsveen