Close Menu

N09.01 Schor of kwelder

Typen kwelders
In Nederland komen verschillende typen kwelders voor die van elkaar kunnen worden onderscheiden op basis van geomorfologie en de herkomst van het substraat. De drie belangrijkste typen zijn (allen op allochtoon substraat):

1. Met een strandwal verbonden kwelders: deze kwelders ontstaan op zandplaten aan de luwe zijde van een strandwal of duinenrij, zoals de kwelders op de Waddeneilanden en de Kwade Hoek in het Deltagebied. Ook groene stranden en slufters kunnen tot dit type gerekend worden; dit type kwelder is op natuurlijke wijze ontstaan;

2. Voorlandkwelders: deze kwelders ontwikkelen zich op opgeslibd sediment in de luwte van een beschutte zee of ondiepe baai, zoals de vasteland kwelders langs de Friese en Groninger Waddenzeekust; nagenoeg alle huidige voorlandkwelders zijn voortgekomen uit landaanwinningswerken;

3. Estuariene kwelders: een estuarium is een halfomsloten kustsysteem met open verbinding naar de zee waarin één of meerdere rivieren uitmonden met menging van zoet en zout water als gevolg. Tot dit type kwelders worden de schorren in de Westerschelde, Oosterschelde en de Dollard gerekend (de kwelders in de Dollard hebben ook kenmerken van een voorlandkwelder). De aangroei van estuariene kwelders is in het (recente) verleden op grote schaal kunstmatig gestimuleerd.

Successie en zonering
Op kwelders speelt successie een grote rol bij het optreden van verschillende plantengemeenschappen. Hierbij worden de jonge kwelderstadia met een hoge soortendiversiteit vaak opgevolgd door oudere, soortenarmere gemeenschappen. Twee mechanismen spelen een rol bij deze successie.

Ten eerste wordt door regelmatige overstroming marien sediment op de kwelder afgezet, waardoor het maaiveld geleidelijk hoger komt te liggen. Dit proces van ophoging leidt in de loop der tijd tot opeenvolging van soorten van o.a. Zeekraal naar Gewone zoutmelde of Zeekweek. De opslibbing verloopt over het algemeen het snelst op de lage kwelder, waar nog vrijwel dagelijks overstroming plaatsvindt en waar een gesloten vegetatie van met name Gewoon kweldergras (Puccinellia maritima) helpt bij het invangen van het sediment.
Behalve door opslibbing kan de successie ten tweede worden gestuurd door een toenemende beschikbaarheid van nutriënten (met name stikstof) uit het mariene sediment dat bij overstroming wordt afgezet. De hoger opgaande soorten zoals Zeekweek en Gewone zoutmelde zullen hiervan het meest profiteren ten koste van laagblijvende soorten als Lamsoor.

zonering kwelder

Zonering van kweldervegetatie in relatie tot overstromingsfrequentie en duur (naar: Coldewey & Erchinger 1992)

De zonering van de kweldervegetatie hoeft geen afspiegeling te zijn van de successie. Op de Waddeneilanden bijvoorbeeld is al een natuurlijke hoogtegradiënt aanwezig op de zandplaten. Wanneer de omstandigheden voor kweldervorming hier geschikt zijn, kunnen verschillende plantengemeenschappen gelijktijdig tot ontwikkeling komen zonder dat de ene gemeenschap de voorloper is van de andere. Op estuariene en voorlandkwelders daarentegen zal een kwelder zich geleidelijk aan ontwikkelen als gevolg van continue opslibbing. De ruimtelijke rangschikking van plantengemeenschappen is hier meer een afspiegeling van de opeenvolging van die gemeenschappen in de tijd.