Close Menu

N08.03 Vochtige duinvallei

Versnelde successie
De levensduur van de karakteristieke pioniervegetaties in natte, kalkrijke duinvalleien is tegenwoordig veelal beperkt. In het verleden was het duingebied veel natter. Er was minder begroeiing door intensief landgebruik en de stikstofdepositie uit de lucht was veel lager. Door een combinatie van verdroging en bemesting via de lucht treedt versnelde successie op. Daardoor wordt de levensduur van de typische kalkrijke duinvallei sterk bekort; waar vroeger een ouderdom van 100 jaar bereikt kon worden, gaat het nu om een ouderdom van 5 tot 15 jaar. Natte duinvalleien veranderen daarbij in natte struwelen, rietvelden, berken- of elzenbos. Vochtige duinvalleien kunnen ook overgaan in duinheiden, die lang zonder beheer kunnen standhouden. Voor het behoud van duinvalleien is het noodzakelijk dat er steeds nieuwe ‘jonge' valleien met kale grond bijkomen. De aanwezigheid van wat struweel is overigens wel heel gunstig voor de paddenstoelenflora.

Verdroging, verzuring en vermesting
In veel duinvalleien is de toestroom van gebufferd grondwater gestopt of verminderd, waardoor verdroging en verzuring optreden. Hierdoor (en door de vermesting als gevolg van atmosferische stikstofdepositie) zijn duinvalleien met een zeer langzame successie heel zeldzaam.

De voornaamste oorzaken van de verminderde toestroom van grondwater zijn de waterwinning en de drainagestelsels, die zijn aangelegd om duingraslanden en aangeplante dennenbossen droog te leggen. De bossen zorgen bovendien jaarrond voor een verhoogde verdamping. Door de toegenomen stikstofdepositie en het vrijwel ontbreken van natuurlijke verstuiving neemt ook de  plantengroei in het duingebied sterk toe. De begroeiing gebruikt en verdampt meer water dan vroeger.

Verdroging ook problematisch voor karakteristieke dieren
Het geheel of vroegtijdig droogvallen van de valleien vormt ook de belangrijkste bedreiging voor karakteristieke diersoorten. Geschikte voortplantingswateren voor amfibieën verdwijnen, evenals bloemrijke, vochtige vegetaties. Dit leidt tot achteruitgang van bloembezoekende insecten.

Klimaatverandering
Onduidelijk is nog wat de invloed van klimaatverandering op de duinvalleien zal zijn. De stijging van de zeespiegel zal waarschijnlijk leiden tot een stijging van de grondwaterspiegel in de duinen. Dat zal voornamelijk een positieve invloed hebben, maar kan ook leiden tot verzilting en vernatting. Zie ook het OBN-rapport Ontwikkeling van zoetzoutgradiënten met en zonder dynamisch kustbeheer. Bij de hogere temperaturen valt de vallei eerder droog en verloopt de afbraak van organisch materiaal sneller. Dat kan de successie in valleien nog verder versnellen.

Kans: nieuwe vochtige duinvalleien
Groene stranden en zout-zoetbegroeiingen op vochtige of natte stranden ontstaan niet alleen door natuurlijke processen. Soms zijn ze het bijproduct van bijvoorbeeld stuifdijkaanleg of havenuitbreiding. Als natuurlijk optredende successie-remmende processen uitblijven (zoals duinvorming, uitstuiving en het zo nu en dan overstromen van laagten), zullen deze strandvlaktes snel verruigen en zal de nieuwvorming van duinvalleien achterwege blijven. Het is daarom nodig tijdig maaibeheer of begrazing toe te passen.

Voor het behoud van kalkrijke duinvalleien is de vorming van nieuwe duinvalleien nodig. Door het vastleggen van zand in verband met kustbeheermaatregelen ontbreekt het in de kustzone echter aan dynamiek. Hierdoor is er te weinig sprake van nieuwvorming van duinvalleien. Daar waar de kustverdediging het toelaat, kunnen oude stuifdijken die de natuurlijke duinontwikkeling frustreren verwijderd worden. Dit kan gebeuren door ze te laten verstuiven, of door ze gedeeltelijk op te ruimen. Zo krijgt het zeewater de kans om de achterliggende kwelders te bereiken. Deze kwelders kunnen dan weer meegroeien met stijgende zeespiegels, omdat ze door het water en de wind meer zand vanuit het strand krijgen aangevoerd. Achter nieuwe duinen ontstaan ook nieuwe vestigingsmogelijkheden voor duinvalleisoorten, omdat aan de voet van de grotere duinmassieven weer zoet water toestroomt.