Close Menu

N07.01 Droge heide

Rijkere heide verdwijnt
De voedselrijkere heidegebieden in Nederland zijn helemaal verdwenen uit het heidelandschap. Daardoor zijn er alleen maar armere varianten van droge heide overgebleven. Daar bovenop is door het verdwijnen van de verbinding met (extensieve) vormen van landbouw de bodemverstoring in de heidegebieden afgenomen. Hierdoor zijn ook de invloeden van tijdelijke en plaatselijke verrijking met mineralen in de bodem verdwenen.

Vermesting
Vermesting vindt plaats via stikstofdepositie vanuit de lucht, inspoeling via het grondwater uit aangrenzende agrarische gebieden en via afbraak van organisch materiaal. Dit zorgt voor versnelde groei van lagere en hogere planten en een snellere successie, wat vooral zichtbaar is door de vergrassing van de heide met bijvoorbeeld bochtige smele of pijpenstrootje. In de laatste jaren is duidelijk geworden dat de stikstofdepositie ook leidt tot een onbalans tussen stikstof en fosfor in de bodem.

Verzuring
Verzuring wordt vooral veroorzaakt door ammoniak die afkomstig is van intensieve landbouw, en stikstofoxiden en zwaveldioxide van industrie en verkeer. Hierdoor verdwijnen karakteristieke plantensoorten van voedselarme, zwakgebufferde omstandigheden. In droge heides verdwijnen bijvoorbeeld valkruid, rozenkransje, hondsviooltje, wilde Tijm en zandblauwtje. Verzuring is voor droge heide een even groot probleem is als vermesting. Dit moet echter niet enkel worden gezien als een verlaging van de pH van de bodem, maar vooral als een achteruitgang van de buffercapaciteit door uitspoelen van de kationen calcium, magnesium en kalium. Ook uitspoeling van fosfaat en verwering van fosfaat houdende mineralen in de bovengrond zijn daar een gevolg van. Beheer tegen verzuring zal zich dan ook moeten richten op deze aspecten.

Verstoring nutriëntenbalans
De nutriëntenbalans van droge heide is belangrijk voor de biodiversiteit en de mogelijke gradiënten in de begroeiing. Door stikstofdepositie en verzuring wordt fosfor steeds meer het beperkende element voor de groei van planten, en dit heeft negatieve effecten op de voedselkwaliteit van planten op de heide voor herbivoren. Die is erg laag.
Meer hierover in de OBN-brochure 'Heidelandschap in ontwikkeling' 

Jeneverbessen vergrijzen
Waardevol element op sommige droge heiden vormen de jeneverbesstruwelen, die echter te maken hebben met vergrijzing van de populatie. Kieming en vestiging zijn veruit de belangrijkste knelpunten in de levenscyclus. Dit heeft enerzijds te maken met de jeneverbesstruiken die verouderen en waar sedert ongeveer zestig jaar nauwelijks nog verjonging optreedt, en anderzijds met de ondergroei die is verarmd door voortgaande successie en strooiselophoping. Uit onderzoek blijkt dat de gebrekkige verjonging komt door een combinatie van factoren:

  • slechts een deel van de zaden van jeneverbessen zijn kiemkrachtig;
  • vraat door vooral konijnen verkleint de overlevingskans van jonge zaailingen;
  • gebrek aan fosfaat in de bodem.