Pad: Ecohydrologie / Standplaats, vegetatie en landschap / Verandering in waterhuishouding / Systeemvreemd water

Systeemvreemd water

Effecten van systeemvreemd water
Rol van sulfaat bij eutrofiëring
Literatuur

Effecten van systeemvreemd water
Een van de maatregelen om lage grondwaterstanden te voorkomen is het inlaten van gebiedsvreemd water, bijvoorbeeld afkomstig van de Rijn. Deze term is verwarrend omdat hij suggereert dat gebieden vroeger volledig toekonden met water uit het gebied zelf. Veel natuurgebieden in het lage deel van Nederland worden echter al eeuwen gevoed door extern oppervlaktewater, en hebben daar zelfs hun karakteristieke en rijke flora en fauna aan te danken. Liever spreken we daarom van systeemvreemd water: water dat afwijkt van het water waarop de huidige of de gewenste ecosystemen in het gebied zijn ingesteld.

Overigens wordt ook buiten natuurreservaten steeds meer oppervlaktewater van elders aangevoerd. De landbouweis van een lage voorjaarsgrondwaterstand heeft op veel plaatsen tot gevolg dat in de zomer onvoldoende vocht in de bodem beschikbaar is voor een maximale gewasproductie. Men probeert dan het vochttekort aan te vullen met systeemvreemd water, wat voor wilde planten en dieren binnen het cultuurlandschap fataal kan zijn.


f2-30 Overzicht van de effecten van de inlaat van systeemvreemd water.

In de waterleidingduinen infiltreert men sinds de jaren vijftig voorgezuiverd rivierwater in de bodem, om het daarna terug te winnen als drinkwater - en zo de zoetwatervoorraad onder de duinen te sparen. De eerste tijd zuiverde men het ingelaten rivierwater nauwelijks, wat verstoring gaf in de duinflora en -fauna. Tegenwoordig is het infiltratiewater goed gezuiverd, en in een aantal opzichten schoner dan regenwater.

Hoewel soms nodig om erger te voorkomen, heeft inlaat van systeemvreemd water negatieve effecten (zie f2-30). Het gebruikte oppervlaktewater is meestal rijk aan voedingsstoffen. Water uit de Rijn of de Maas maar ook water uit nabijgelegen polders is vaak relatief rijk aan N en P. In natuurgebieden kan dit leiden tot algenbloei en het verdwijnen van hogere waterplanten. Langs oevers die onder de invloed staan van inlaatwater kunnen ruige vegetaties ontstaan van hoog opgaande voedselminnende soorten als Harig wilgeroosje en Liesgras. Zelfs als de nutriëntenconcentraties laag zijn kan de aanvoer van systeemvreemd water voor eutrofiëring zorgen doordat voedingsstoffen uit het systeem zelf vrijkomen. Dit heet interne eutrofiëring. Andere mogelijke effecten van systeemvreemd water:


 

 

 

 

 

 

 

Krabbescheer (Stratiotes aloides) steekt haar bladeren boven water uit; de kleinere bladeren zijn van Kikkerbeet (Hydrocharis morsus-ranae). (Foto Rolf Roos)

Rol van sulfaat bij eutrofiëring
In anaërobe milieus neemt sulfaat de rol van zuurstof als protonenacceptor over tijdens de afbraak van organisch materiaal, waarbij het sulfaat wordt gereduceerd tot sulfide en waarbij tevens bicarbonaat wordt gevormd (zie pH en basenverzadiging, reactievergelijking 2-18). Hierdoor gaat de afbraak van organisch bodemmateriaal ook onder zuurstofloze omstandigheden door. Bij dit afbraakproces komt naast ammonium en fosfaat ook het giftige waterstofsulfide vrij. Is er voldoende ijzer in de bodem aanwezig, dan kan het geproduceerde waterstofsulfide vastgelegd worden in de vorm van FeS. Daarbij kan aan ijzer gebonden fosfaat worden gemobiliseerd, wat leidt tot een hogere voedselrijkdom. Is er geen ijzer aanwezig, dan kan het giftige waterstofsulfide een negatieve invloed hebben op de soortenrijkdom.

Omdat de invloed van sulfaat bij de inlaat van water pas recentelijk onder de aandacht is gekomen, is nog moeilijk precies aan te geven wanneer wel of niet problemen met inlaat van sulfaatrijk water te verwachten zijn. In hoeverre sulfaat leidt tot eutrofiëring en vergiftigingsproblemen is onder meer afhankelijk van het ijzergehalte van bodem en grondwater, de mate waarin het organische materiaal is omgezet, en het reeds aanwezige sulfaat. De grootste problemen zijn te verwachten in ijzerarme bodems die rijk zijn aan gemakkelijk afbreekbaar organisch materiaal. In systemen die van nature sulfaatrijk zijn (o.a. brakke tot zoute systemen) zal een extra aanvoer van sulfaat weinig problemen opleveren.

Literatuur:

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website