Pad: Ecohydrologie / Standplaats, vegetatie en landschap / Standplaats fysisch en chemisch / Sturing van voedselrijkdom

Sturing van de voedselrijkdom

Voedselrijkdom: aanvoer, afvoer, bodemprocessen
Vastlegging van fosfaat
Voedselrijkdom en het wegvallen van kwel
Literatuur

Voedselrijkdom: aanvoer, afvoer, bodemprocessen
De beschikbaarheid van voedingsstoffen voor de vegetatie is afhankelijk van een aantal processen:

De bodemprocessen staan direct of indirect onder invloed van water in de bodem. De diepte van de grondwaterstand ten opzichte van het maaiveld én het verloop ervan in de tijd bepalen de beschikbaarheid van vocht en zuurstof in het wortelmilieu. Vocht en zuurstof zijn op hun beurt van invloed op tal van chemische en fysische bodemprocessen.

Voedselrijkdom kan ook afhankelijk zijn van de herkomst van toestromend grondwater of oppervlaktewater:

Vastlegging van fosfaat
Over de fosfaathuishouding in kwelmilieus bestaat onduidelijkheid. De algemene aanname is dat fosfaat in kwelmilieus wordt vastgelegd. Dat zou verklaren waarom in natte schraalgraslanden fosfaat zo vaak een beperkende factor is. Welke mechanismen daarbij een rol spelen is minder duidelijk.

In Nederland gaat men er vaak vanuit dat fosfaat in kwelmilieus wordt vastgelegd in de vorm van calciumverbindingen. In kalkrijke kwelmilieus is fosfaatvastlegging in kalk inderdaad aangetoond. Het is echter de vraag of deze vorm van fosfaatbinding in Nederlandse kwelsituaties belangrijk is. In de onderzochte Engelse kalkmoerassen is het water zo oververzadigd met kalk dat blootstelling aan de atmosfeer neerslag van moeraskalk geeft. Dergelijke situaties zijn in Nederland zeer zeldzaam.


Kalkmoeras in Ierland met kalkneerslag en blaasjeskuid (Utricularia cf. minor) (Foto Rolf Roos)

In de Nederlandse kwelsituaties is daarom binding aan ijzer waarschijnlijk belangrijker. Het grondwater is op de meeste plaatsen rijk aan gereduceerd tweewaardig ijzer (Fe2+), dat goed oplosbaar is. Waar het grondwater in contact komt met de lucht, zoals in kwelmilieus, ontstaan slecht oplosbare driewaardige ijzerverbindingen die neerslaan in de onverzadigde zone. Duidelijke voorbeelden van dergelijke ijzerophopingen zijn te vinden in zogenaamde roodoornige beekeerdgronden. Omdat de binding tussen fosfaat en ijzer sterk is, wordt op die manier een belangrijk deel van het in het grondwater aanwezige fosfaat vastgelegd. Daardoor komt in de ijzer- en mangaanhoudende bodems met kwel veel fosfaat voor. Bij permanent hoge waterstanden kan een dergelijke bodem weer gereduceerd raken, waardoor een deel van dat fosfaat weer vrijkomt.

Voedselrijkdom en het wegvallen van kwel
Het wegvallen van kwel geeft in kalkarme of kalkloze zandgronden en veengronden verzuring als belangrijkste standplaatseffect (zie f2-26).


f2-26 Overzicht van de effecten van het wegvallen van kwel.

De oorzaak is dat de bicarbonaatbuffer van het grondwater wegvalt en het terrein onder invloed komt te staan van infiltrerend regenwater. In gronden die rijk zijn aan kalk en/of waarin veel calcium gebonden is aan het adsorptiecomplex, zullen pas op langere termijn verzuringeffecten te verwachten zijn.

Als kwel wegvalt zal de grondwaterstand meer gaan fluctueren. De effecten hiervan op de voedselrijkdom van de bodem zijn beperkt. Door de diepere grondwaterstanden in de zomer is een snellere afbraak van organisch materiaal te verwachten. Daar staat tegenover dat de lage zuurgraad de afbraak van organisch materiaal remt. In de praktijk is daarom vaak eerder sprake van verschraling dan van verrijking.

In het kustgebied is brakke of zoute kwel de belangrijkste oorzaak voor het binnendijks voorkomen van zoutminnende vegetaties. Deze zijn bijvoorbeeld te vinden bij inlagen achter de zeedijk in Zeeland en op de Zuid-Hollandse eilanden. Het wegvallen van kwel leidt hier vooral tot een verzoeting van de standplaats.

 

Literatuur:

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website