Pad: Natuurtypen / Cultuurhistorische bossen (N17) / Vochtig hakhout en middenbos (N17.01) / Middenbos / Herstelbeheer

Middenbos

Inhoud van deze pagina:

HERSTELBEHEER
Opnieuw licht op de bosbodem
Afvoer van gekapte biomassa
Afvoer van strooisel?
Bestrijden van verruiging
Herstel van de boomsoortsamenstelling
Zorg voor leeftijdsopbouw
Restauratie van de hakhoutlaag

Opnieuw licht op de bosbodem
Het eerste en wellicht belangrijkste doel van het herstelbeheer in doorgeschoten middenbos is weer licht toe te laten op de bosbodem. Dit betekent dat een aanzienlijk deel van de bomen en struiken moet worden verwijderd, of ‘afgezet’ op of iets boven de oude hakhoutstoof (zie hieronder Restauratie van de hakhoutlaag). Als vuistregels kunnen hierbij gelden

In de meeste herstelexperimenten blijkt dan na 2 à 3 kapcycli herstel van de oorspronkelijke biodiversiteit op gang te komen. Na de eerste kapbeurt is nog weinig succes te verwachten. De vegetatie verruigt dan vaak zeer sterk en veel doelsoorten worden niet direct gemobiliseerd uit de zaadbank, sluimerende wortelstokken of de omgeving. Na de shock-therapie van enkele korte, intensieve kapcycli kan geleidelijk worden toegewerkt naar een goede leeftijdsopbouw (zie hieronder Zorg voor leeftijdsopbouw) en mogelijk een langere kapcyclus. Dit is afhankelijk van de beheerdoelen en de lokale omstandigheden (bodem, helling, expositie).

Afvoer van gekapte biomassa
Een onvermijdelijk gevolg van het hierboven beschreven herstelbeheer is een sterke en plotselinge mineralisatie van organische stof op de bosbodem. Zoals gezegd geeft dit – vooral na de eerste kapbeurt – een aanzienlijke verruiging. Alle materiaal dat na de kap (in de winter) op de bosbodem blijft liggen verergert dit probleem. Het is daarom zaak om na het kappen zoveel mogelijk gekapte biomassa uit het bos te verwijderen. In de bossen rond Oud-Valkenburg wordt daarnaast het dunnere takmateriaal ter plekke verbrand, waarbij ernaar gestreefd wordt steeds dezelfde brandplekken te gebruiken. Dit lijkt voorlopig redelijk te werken. Wel lijkt zeker bij een korte kapcyclus vestiging van de meeste doelsoorten op de brandplekken uitgesloten. In de toekomst kan wellicht alle gekapte biomassa uit het bos verwijderd worden om als biobrandstof te dienen voor duurzame energieopwekking.

Afvoer van strooisel?
In veel hellingbossen is een aanzienlijke hoeveelheid bladstrooisel geaccumuleerd door

Resultaat: meer strooisel door bemesting, minder afbraak door verzuring (NB niet op ondiepe kalkbodems!). Dit heeft twee nadelen. In niet meer beheerde middenbossen ontstaat daardoor verzuring van de bovengronden en achteruitgang van de soortdiversiteit. Bij herstelbeheer veroorzaakt mineralisatie van het geaccumuleerde strooisel extra verruiging. Beheerexperimenten zullen moeten uitwijzen in hoeverre afvoer van strooisel (in vroeger tijden een veelvoorkomend verschijnsel, zij het om andere redenen) hier soelaas kan bieden, al dan niet in combinatie met verandering van de boomsoortsamenstelling.

Bestrijden van verruiging
Beteugeling van explosieve groeiers als Bosrank en Braam in de eerste jaren na de kap behoort niet alleen tot het traditionele middenbosbeheer, maar is ook vanuit oogpunt van natuurherstel van groot belang (zie ook ‘Bosrank en bramen’ onder Bedreigingen). Dit kan gebeuren door maaien of klepelen gevolgd door afvoeren. Zonder afvoer zal de maatregel averechts werken. Speciale aandacht moet bij dit alles uitgaan naar hellingvoeten waar ten gevolge van de versnelde erosie van hellingmateriaal na kap een deel van de afgespoelde humeuze bovengrond, vermengd met kalkbrokjes, kan ophopen en vervolgens mineraliseren. Vooral waar langs de hellingvoet een pad loopt (en dat is vaak het geval) is het de moeite waard te proberen deze zone open te houden, omdat hier soortenrijke zomen kunnen ontstaan waarin diverse soorten-van-het-hakhoutbeheer een (semi-) permanente standplaats kunnen vinden.

Herstel van de boomsoortsamenstelling
Meer dan een halve eeuw niets-doen heeft in de Zuid-Limburgse hellingbossen de floristische samenstelling en de bosstructuur drastisch veranderd. Daarbij is ook de rol die de diverse boomsoorten in het ecosysteem spelen anders geworden. Drie ontwikkelingen vallen op

Hierdoor kan het voor herstel van middenbos noodzakelijk zijn om bepaalde soorten aan te planten, vooral Eik en in mindere mate ook Zoete kers (zie ‘Aanpassing van de boomsoortsamenstelling’ onder Inrichting). Daarnaast kan bestrijding van opslag van Robinia nodig zijn aangezien deze soort extra stikstof in de bodem brengt en vooral op de drogere hellinggedeelten steeds vaker plaagvormend optreedt.

Zorg voor leeftijdsopbouw
Middenbos is een hakhoutsysteem met overstaanders. Maar die overstaanders komen er niet vanzelf. Zoals hierboven werd beschreven is het nodig bij elke kapronde een aantal potentiële overstaanders te sparen. Het resultaat is idealiter een piramidevormige leeftijdsopbouw van de opgaande bomen. Dit vereist een zorgvuldige bosbouwkundige planning met oog voor de ontwikkelingen op de lange termijn. Zodra het systeem weer functioneert kunnen er ook inkomsten uit houtopbrengsten gegenereerd worden, vooral wanneer ook het geplande quotum aan overstaanders geoogst kan worden. Uit oogpunt van natuurbeheer is het echter ook aan te bevelen om een deel van de overstaanders nooit te kappen en uiteindelijk op stam te laten sterven. Dit levert in feite gewoon een extra leeftijdsklasse op in het teeltsysteem.

Restauratie van de hakhoutlaag
Zoals hierboven al werd aangestipt zijn veel hakhoutstoven in voormalige middenbossen ofwel doorgeschoten ofwel veel minder vitaal. Zonder extra maatregelen zal hier geen herstel optreden. Doorgeschoten hakhoutstoven worden wel gefaseerd teuggezet (dus niet direct tot op de oude stoof) om te zien in hoeverre er nog slapende knoppen geactiveerd kunnen worden. Om de oorspronkelijke bosstructuur en soortensamenstelling te herstellen zal ook bijgeplant moeten worden. Gebeurt dit niet dan zullen Es en Esdoorn de belangrijkste hakhoutsoorten van de toekomst worden en niet Hazelaar en Haagbeuk (zie hierboven Herstel van de boomsoortsamenstelling, en Inrichting).

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website