Pad: Natuurtypen / Vochtige bossen (N14) / Hoog- en laagveenbos (N14.02) / Veenbos / Herstelbeheer en inrichting

Veenbos

Inhoud van deze pagina:

HERSTELBEHEER
Waterhuishouding herstellen is noodzaak
Herstel veenbos vergt gedegen vooronderzoek
Maatregelen op landschapsschaal nodig
Hydrologische isolatie hoogveensysteem
Boomsterfte te voorkomen door geleidelijk verhogen waterpeil
Soms aanvullende herstelmaatregelen gewenst
Met bijdrage van
Literatuur

Waterhuishouding herstellen is noodzaak
 Herstel van moerasbos betekent in de eerste plaats herstel van de waterhuishouding: hoge waterstanden en de juiste waterkwaliteit. Voor veenbossen betekent een goede waterkwaliteit meer specifiek een hoge mate van isolatie ten opzichte van gebufferd en voedselrijk oppervlaktewater. Wanneer aan deze voorwaarde is voldaan, kunnen aanvullende maatregelen helpen om de gewenste ontwikkeling van het bosecosysteem te versnellen en optimaliseren. Maar zo lang de waterhuishouding niet goed functioneert, is herstel niet goed mogelijk.

Herstel veenbos vergt gedegen vooronderzoek
Zowel hydrologisch herstel als het uitvoeren van aanvullende maatregelen als plaggen en strooiselafvoer, vergen een goed inzicht in het functioneren van het ecosysteem en haar hydrologie. Herstelbeheer van veenbos is altijd maatwerk, pas uit te voeren na gedegen vooronderzoek door specialisten. Door vervolgens de ontwikkeling na herstel goed te volgen kan tijdige bijstelling van onvoorziene effecten plaatsvinden. Wellicht nog meer dan bij andere bostypen het geval is, is het zaak verlies aan natuurwaarden in het laagveensysteem door maatregelen ten behoeve van het veenbos te voorkomen. Of ontwikkeling dan wel behoud van veenbos de beste optie is voor het natuurbeheer en zo ja, over welke oppervlakte en in welke patronen verdient zorgvuldige overweging.

Maatregelen op landschapsschaal nodig
  
Volledig herstel van de waterhuishouding van natte bossen vraagt om maatregelen op landschapsschaal die ingrijpende gevolgen hebben voor andere functies in het gebied. Het vergt vaak lastige en langdurige projecten. Hydrologisch herstel van veenbos is daarbij onderdeel van het herstel van het laagveenmoeras of hoogveensysteem waar het deel van uitmaakt. Hierop wordt bij de betreffende natuurtypen nader ingegaan. Wel kan hier vermeld worden dat de hydrologische isolatie van veenbosgroeiplaatsen met name in het laagveengebied sterk bevorderd wordt door het dempen of laten verlanden van greppels. Waar mogelijk wordt nu veelal de aanvoer van kwelwater naar het laagveenmoeras hersteld. Dit kan leiden tot een overgang van veenbos naar een sterker gebufferde broekbosachtige situatie.

Hydrologische isolatie hoogveensysteem
Essentieel in hoogvenen is de dominante rol van regenwater en een hoog waterpeil. Wanneer zuur veenbos verdroogd is door ontwatering, is het zaak om regenwater beter vast te houden. Wateruitwisseling met de omgeving wordt daarbij tegengegaan door dempen van sloten. Zijwaarts verlies van water uit het hoogveen naar de omgeving kan worden voorkomen door het ingraven van een damwand, folie of andere barrière aan de rand van het gebied en door het instellen van een hydrologische bufferzone. Idealiter wordt deze isolatie getrapt uitgevoerd om ook systemen die gebonden zijn aan natuurlijke hoogveenranden een kans van overleven te bieden. Wegzijging naar de zandondergrond kan beperkt worden door greppels en scheuren die tot in de zandondergrond reiken te dichten en het regionale grondwaterpeil te verhogen.

Boomsterfte te voorkomen door geleidelijk verhogen waterpeil
Het is zinvol om binnen een op basis van een gedegen vooronderzoek uitgevoerd herstelproject het opzetten van waterpeilen geleidelijk te doen. Zo is bij hydrologisch herstel van veenbos te voorkomen dat de aanwezige bomen massaal afsterven en aanwezige karakteristieke flora- en fauna-elementen verdwijnen. Bij een stap voor stap, gefaseerd verhogen van het waterpeil krijgen de bomen de tijd om hun wortelstelsel aan te passen. Richtlijn is een maximale stapgrootte van circa 15 cm voor berk en 25 cm voor els, met een periode van 10 jaar tussen opeenvolgende stappen.
Deze gefaseerde aanpak is niet aan de orde wanneer waterstanden worden verhoogd ten behoeve van herstel van hoogveen. Boomsterfte is dan immers geen probleem. Overigens zal gerekend over iets langere perioden eenmalige boomsterfte nooit een groot probleem zijn aangezien we hier van doen hebben met systemen die door één boomsoort gedomineerd worden en zeer weinig bosgebonden plantensoorten voorkomen. De kansen voor herstel zijn dus gunstig. Daarnaast moet er op gewezen worden dat met name in natte berkenbossen een massale sterfte niet altijd een gevolg van veranderingen in de hydrologie is. De reden kan ook een vrijwel gelijke ouderdom van de berken zijn waarbij de berken dan ook vrijwel tegelijk afsterven. Bij elzen treedt dit fenomeen veel minder duidelijk op.

Soms aanvullende herstelmaatregelen gewenst
  
Als door hydrologische herstelmaatregelen een goede basis is gelegd, kan een gewenste ontwikkeling van veenbossen soms worden verbeterd of versneld via aanvullende maatregelen. Wanneer bijvoorbeeld sprake is van een veraarde, verontreinigde, geëutrofieerde of sterk verzuurde bovengrond kan worden overwogen om deze af te plaggen. Hiermee kunnen relicten van ongewenste verontreiniging, eutrofiëring of verzuring uit het verleden worden weggenomen. Wanneer zich onder verdroogde omstandigheden een dik strooiselpakket heeft gevormd is te overwegen dit strooisel af te voeren. Daarmee wordt het kiembed voor moerasplanten hersteld. Ook het combineren van aanvullende herstelmaatregelen met instandhoudingbeheer in de vorm van bosrandbeheer en groepenkap kan een gunstige uitwerking hebben op de biodiversiteit.

Met bijdragen van:
Robbert Wolf, 24.08.2006; Patrick Hommel & Rein de Waal, 25.04.2007; Patrick Hommel, november 2010.

Literatuur:
Duinhoven, G. van, 2001. Natte bossen herstellen. Brochure OBN-15. Expertisecenturm LNV, Wageningen.

Olsthoorn, A.F.M., J. Kopinga, G.W. Tolkamp, C.A. van den Berg & C.J.F. ter Braak, 2003. Effecten van vernatting in bossen. Conclusies en aanbevelingen voor praktijk en beleid. OBN-rapport nr. 2003/173 O. Expertisecenturm LNV, Wageningen/ Ede.

Poels, R.L.H., P.Schmidt, J. van den Burg, R.H. Kemmers & H.A.Verhoef, 2000. Pre-advies Natte Bossen. Verdroging, verzuring en eutrofiëring van natte bossen in Nederland: effecten en maatregelen. OBN-rapport nr. 01. IKC natuurbeheer LNV, Wageningen.

 

| Bedreigingen | Regulier beheer | Inrichting | Herstelbeheer en inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website