Pad: Natuurtypen / Vogelgraslanden (N13) / Vochtig weidevogelgrasland (N13.01) / Weidevogelgrasland / Bedreigingen

Weidevogelgrasland

Inhoud van deze pagina:

BEDREIGINGEN
Geen aanwas, geen weidevogels

Gestapeld probleem
Ver-thema’s

Geen aanwas, geen weidevogels
In Nederland, maar ook elders in West-Europa, zitten de meeste weidevogels in zwaar weer. Hoewel al langere tijd sprake is van een gestage achteruitgang, zijn de aantallen vanaf 1990 sterk gedaald. Kieskeurige soorten als Kwartelkoning, Kemphaan en Watersnip waren al grotendeels verdwenen uit het boerenland (zie hiervoor) maar nu betreft het ook algemene soorten. De populaties van Veldleeuwerik en Grutto, beide boegbeeld van het weidevogellandschap, zijn in de laatste 25 jaar met meer dan tweederde afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan is de gebrekkige aanwas. Er komen jaarlijks simpelweg te weinig jonge weidevogels bij om de aantallen op peil te houden. Jaarlijkse sterfte en aanwas zijn in Nederland allang niet meer in evenwicht.
Sterfte van volwassen vogels treedt vooral op tijdens trek en overwintering. Dat is een natuurlijk proces en het geldt voor alle vogels en dieren. We kunnen ons daar alles bij voorstellen: jacht op winter- en trekvogels, het verdwijnen van vaste rustplaatsen op de trekroute, voedselgebrek door droogte in Afrika, en – voor bijvoorbeeld soorten als Kievit en Veldleeuwerik – slechte winterse weersomstandigheden in Zuid-Europa. Van veel soorten weidevogels hebben we geen goed beeld van de jaarlijkse sterfte. Van sommige wel. Voor de Grutto bijvoorbeeld is die sterfte verrassend laag. Uit recent onderzoek blijkt dat bijna 90% van de volwassen vogels elk jaar terugkomt in Nederland. Het kernprobleem van weidevogels ligt dan ook in de haperende reproductie in het broedgebied, in Nederland dus. Bij kortlevende soorten als de Veldleeuwerik vertaalt het gebrek aan aanwas zich al binnen een paar jaar in dalende aantallen. Bij de Grutto, die tot 30 jaar oud kan worden, duurt dat veel langer. Volwassen vogels worden ouder en jonge komen er nauwelijks bij: zo treedt ‘vergrijzing’ van de populatie op.
 
Gestapeld probleem
Waarom produceren weidevogels in ons land zo weinig jongen? Eén van de grootste knelpunten in het gewone boerenland is dat steeds vroeger én massaler wordt gemaaid. Waar het gros van de graslanden twintig jaar geleden vaak eind mei of nog later werd gemaaid zien we de maaimachines tegenwoordig al eind april verschijnen. Weidevogels hebben dan geen enkele kans om jongen groot te brengen. Het maaien gebeurt niet alleen vroeger in het seizoen maar vindt ook sneller en op grotere schaal plaats. De werkbreedte van de machines is sterk toegenomen – vandaag de dag soms al 14 m – waardoor weidevogelkuikens nauwelijks nog kunnen ontsnappen. Waar ze voorheen in greppels konden wegkruipen is dat in gedraineerde graslanden, zonder greppels, niet meer mogelijk.
Maar dat is niet het enige. Weidevogelkuikens hebben kruiden- en insectenrijke vegetaties nodig om te foerageren. Het moderne boerengrasland bestaat uit een monocultuur van Engels raaigras waarin verhoudingsgewijs weinig voedsel in de vorm van insecten te vinden is. Het hoogproductieve gras is vaak zo dicht van structuur dat de kuikens van weidevogels er nauwelijks doorheen kunnen lopen. Foerageren in deze graslanden loont dan ook niet alleen minder maar kost ook veel meer energie. Al met al is de overlevingskans van weidevogelkuikens in dergelijke graslanden veel lager dan in het ideale kuikenland. Bovendien kunnen de bontgespikkelde weidevogelkuikens zich in de grasgroene vegetatie veel minder goed verbergen voor roofvogels en roofdieren. Ze maken daarmee een grotere kans gepakt en opgegeten te worden.
Daarmee raken we ook aan één van de meest besproken dilemma’s van de weidevogelbescherming. In de natuur is het eten en gegeten worden en de weidevogels vormen daarop geen uitzondering. In de afgelopen decennia is daarin echter veel veranderd. Enerzijds is de kwetsbaarheid van weidevogels voor predatie groter geworden door het veranderde landgebruik, anderzijds is de druk van predatoren – de verzamelnaam voor roofdieren en roofvogels – sterk toegenomen. Dit laatste heeft verschillende oorzaken. Grote veranderingen in het landschap in de afgelopen decennia legden in feite voor veel predatoren de rode loper uit: verlies aan openheid, toename van landschappelijke beplanting, grootscheepse ontwatering en een sterke toename van de maïsteelt. Tegelijkertijd is de belasting van het milieu met giftige stoffen afgenomen, waardoor populaties van roofvogels en roofdieren (die aan de top van de voedselketen staan) zich hebben kunnen herstellen van de klappen uit de jaren zestig en zeventig. Ook werden predatoren in het verleden veel meer vervolgd dan tegenwoordig. De slotsom is dat de predatiedruk vandaag de dag veel hoger is dan in het verleden.
Predatie heeft een sterke invloed op de aanwas van de weidevogels en kan lokaal zorgen voor een sterke teruggang van de weidevogelstand. Dit tot grote frustratie van vrijwillige weidevogelbeschermers en boeren die zich jaar in jaar uit inspannen om weidevogels te beschermen. Een veelgehoorde misvatting is dat alle verdwenen weidevogels ook daadwerkelijk in de maag van hun belagers belanden. Minstens zo belangrijk is dat weidevogels gebieden mijden waar veel predatoren zijn en zich elders vestigen, of niet tot broeden komen. Zoals hiervoor is aangegeven gaat het niet alleen om predatie maar spelen ook andere factoren een belangrijke rol; predatie komt bovenop eerdergenoemde problemen. Het is kortom een gestapeld probleem.
 
Ver-thema’s
Bedreigingen worden vaak uitgedrukt in zogenaamde ‘ver-thema’s’: in het geval van weidevogels betreft het verzuring, verdroging, verstoring en verdichting. Naast het veranderd landgebruik en predatie hebben ook deze kwesties gevolgen in het weidevogellandschap.

 

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Herstelbeheer en inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website