Pad: Natuurtypen / Schorren of kwelders (N09) / Schor of kwelder (N09.01) / Kwelder en schor / Regulier beheer

Kwelder en schor

Inhoud van deze pagina:

REGULIER BEHEER
Areaalbehoud
Kwaliteitsbehoud met beweiding

Areaalbehoud
Het aandeel aan kwelders van Nederland binnen Europa is relatief groot; de verantwoordelijkheid van Nederland voor het behoud van het areaal is daarom eveneens groot. Om dit areaal in stand te houden is op verschillende plaatsen beheer noodzakelijk.
Lokaal op de Waddeneilanden, in de Westerschelde en met name in de Oosterschelde wordt het kwelderareaal bedreigd door kliferosie. Hoewel dit onderdeel kan zijn van een natuurlijke afwisseling van afslag en aangroei, kan het intergetijdengebied door inpoldering dermate versmald en steil geworden zijn dat natuurlijke aangroei niet of nauwelijks te verwachten is. Op dergelijke smalle kwelders kan de erosie door inrichtingsmaatregelen worden bestreden. Voorbeelden van maatregelen zijn: het vastleggen van geulen door het onder water aanbrengen van geulwandverdediging, de aanleg van stroomgeleidingsdammen, de aanleg van een harde vooroeververdediging met breuksteen, kwelderrandverdediging met klei of stenen beschoeiing. Het nadeel van met name de laatstgenoemde maatregel is dat het dynamische karakter van de kwelder aan banden wordt gelegd en verjonging wordt tegengegaan. Zonder kwelderrandverdediging zouden verschillende kleine kwelders echter allang verdwenen zijn.
Erosie vormt ook een bedreiging voor de vastelandkwelders langs de Waddenzee. Deze kwelders zijn veelal ontstaan uit de landaanwinningswerken, waarbij natuurlijke aanwas gestimuleerd werd door op het kale wad sedimentatievelden omringd door rijshoutdammen aan te leggen. Onderhoud van de rijshoutdammen is noodzakelijk om deze kwelders te behouden. Omdat landaanwinning geen doel meer is, wordt tegenwoordig gesproken van ‘kwelderwerken’. De doelstellingen van het beheer van de kwelderwerken zijn in de afgelopen decennia veranderd van behoud naar een meer natuurlijke kwelderontwikkeling. Daarbij is onderhoud aan de buitenste rij bezinkvelden stopgezet evenals het regelmatige onderhoud aan de ontwatering. Op plaatsen waar de pionierzone en de lage kwelder achteruit gaan worden de sedimentatievelden verkleind en wordt het stelsel van rijshoutdammen verdicht. Dergelijke lokale ingrepen zijn erg succesvol gebleken bij het tegengaan van erosie. Op enkele plaatsen met zeer goede sedimentatieomstandigheden is het onderhoud aan de rijshoutdammen beëindigd, bijvoorbeeld bij een stuk kust in noordwest Friesland.

Kwaliteitsbehoud met beweiding
De kwaliteit van kwelders wordt in belangrijke mate afgeleid uit de diversiteit van de vegetatie. Van belang hierbij is dat alle vegetatietypen van pionierzone tot en met hoge kwelder aanwezig zijn. Wanneer op kwelders een beheer van ‘niets doen’ zou worden toegepast, kunnen oudere soortenarme successiestadia de overhand krijgen. Dit is met name het geval op kwelders met een relatief hoge sedimentatiesnelheid. Kortom: voor de instandhouding van de verscheidenheid aan plantengemeenschappen is op de meeste kwelders een actief beheer noodzakelijk, en daarbij wordt vaak beweiding ingezet.
Alleen in het uitzonderlijke geval van een geringe sedimentatiesnelheid kan een hogere diversiteit aan plantengemeenschappen op onbeweide kwelders behouden blijven. Meestal zal, als men de natuurlijke ontwikkeling de vrije loop laat, op de lage kwelder op den duur Gewone zoutmelde (Atriplex portulacoides) gaan overheersen en op de hoge kwelder Zeekweek (Elytrigia atherica). Ook intensieve beweiding kan echter tot verlies aan diversiteit leiden doordat een dichte grasmat van Gewoon kweldergras (Puccinellia maritima) en/of Rood zwenkgras (Festuca rubra) gevormd wordt.
Het is dus van belang de juiste beweidingsdruk te kiezen. Extensieve beweiding leidt binnen hetzelfde gebied vaak tot een grote variatie in de vegetatiestructuur doordat sommige plekken (vooral nabij drinkplekken) intensief door het vee worden bezocht, terwijl andere plekken met rust worden gelaten. Deze ruimtelijke variatie zal over het algemeen de biodiversiteit ten goede komen.
De keuze voor een bepaald type beweiding kan afhankelijk worden gesteld van de beheersdoelstellingen. Ganzen en hazen hebben bijvoorbeeld baat bij een korte afgegraasde vegetatie, terwijl verschillende broedvogels een voorkeur hebben voor een hogere vegetatie. Er kan ook gekozen worden voor tijdelijke stopzetting van de beweiding om bloeiende en zaadproducerende soorten en de daarbij behorende insecten de kans te geven zich te vermeerderen.
Niet alleen de intensiteit van de beweiding is van belang, maar ook het type vee dat wordt ingezet. Schapen staan bekend om hun selectiviteit en kunnen in relatief lage dichtheden ervoor zorgen dat bepaalde plantensoorten, met name Zeeaster (Aster tripolium), niet tot bloei of zaadproductie komen. Ze kunnen echter ook de jonge planten van Gewone zoutmelde afknabbelen en daarmee de vorming van een monocultuur vertragen. Runderen zijn veel minder selectieve grazers. Ook kunnen zij door vertrapping voor meer openheid in de vegetatie zorgen. Op plekken waar ze veel komen (o.a. drinkplekken) kunnen ze gemakkelijk kale plekken in de vegetatie veroorzaken. Deze plekken kunnen vervolgens gekoloniseerd worden door jonge, laagblijvende plantensoorten, waardoor zowel de structurele als de soortendiversiteit toeneemt.
De laatste tijd worden steeds vaker paarden ingezet bij de beweiding van kwelders. De indruk bestaat dat dit tot een slechter resultaat in termen van soortendiversiteit leidt. Nader onderzoek moet uitwijzen of deze indruk juist is.

foto 5 kwelder en schor
Extensieve beweiding kan resulteren in een afwisseling van korte en hogeropgaande vegetatie,
zoals hier op de Oosterkwelder van Schiermonnikoog.
© Peter Esselink

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website