Pad: Natuurtypen / Schorren of kwelders (N09) / Schor of kwelder (N09.01) / Kwelder en schor / Bedreigingen

Kwelder en schor

Inhoud van deze pagina:

BEDREIGINGEN
Zeespiegelstijging
Veroudering en verstarring

Zeespiegelstijging
Het voortbestaan van kwelders is sterk afhankelijk van de mate van overstroming door het zeewater. Bij te weinig overstroming kan de kwelder verzoeten en zullen de karakteristieke zouttolerante soorten verdwijnen, terwijl bij een te hoge overstromingsfrequentie de kwelder kan verdrinken. Door de mondiale zeespiegelstijging van naar verwachting zo’n 17 cm per eeuw lijkt verdrinking van de kwelder geen reëele bedreiging. Het effect van de zeespiegelstijging is echter sterk afhankelijk van de sedimentatiesnelheid en de ruimtelijke dynamiek. Bij normale sedimentatiesnelheden kunnen kwelders tot een bepaalde drempelwaarde een stijging van het gemiddelde hoogwaterniveau compenseren. Voor de eiland- en vastelandkwelders in de Waddenzee is deze drempelwaarde aan de hand van opslibbingscijfers berekend op 5-10 mm per jaar en 10-20 mm per jaar respectievelijk, maar lokaal kunnen deze waarden sterk verschillen. De situatie in de Oosterschelde is zorgelijker door de geringe beschikbaarheid van sediment en de beperking van het getij door de stormvloedkering. Behalve de opslibbingssnelheid speelt ook de ruimtelijke fixatie van een kwelder een rol bij de mogelijkheid tot aanpassing aan een stijgende zeespiegel. De meeste vastelandkwelders in Nederland zijn begrensd door een dijk en daardoor beperkt in hun mogelijkheid om eventueel landinwaarts op te schuiven. Deze situatie wordt coastal squeeze genoemd. Naar verwachting zullen de gevolgen van zeespiegelstijging voor de pionierzone het grootst zijn omdat de golfslag daar het sterkst is en de begroeiing met voornamelijk éénjarige plantensoorten minder goed in staat is het sediment vast te houden. Op de lage, met meerjarige plantensoorten begroeide kwelder zal de opslibbing hoger zijn en is van erosie nauwelijks sprake. Door dit verschil zal een toenemend gemiddeld hoogwaterniveau op deze kwelders op den duur leiden tot een steilere gradiënt van zee naar land en uiteindelijk tot klifvorming tussen pionierzone en lage kwelder. Zorgwekkend wordt de situatie wanneer de kwelderaanwas achterwege blijft en verdergaande erosie van de kwelderrand leidt tot een steeds smaller wordende kwelder. Kliferosie kan echter ook onderdeel zijn van een natuurlijk proces, waarbij de oude kwelder langzaam erodeert en er aan de zeekant van het klif een jonge nieuwe kwelder aangroeit. Deze cyclische successie leidt tot verjonging van de vegetatie wat de soortendiversiteit ten goede komt.

Veroudering en verstarring
De kwaliteit van kwelders wordt momenteel sterk bedreigd door een toenemende veroudering van de vegetatie. Deze veroudering gaat gepaard met verlies aan soortendiversiteit en het ontstaan van monotone vegetaties met Zeekweek op de hoge kwelder en Gewone zoutmelde op de lage kwelder – op de wat brakkere kwelders of op overgangen van kwelder naar duin kan ook Riet gaan domineren (zie de foto’s hieronder). Oorzaak van de veroudering is een hoge sedimentatiesnelheid waardoor maaiveldverhoging optreedt en de beschikbaarheid van nutriënten toeneemt. Beide mechanismen leiden tot successie in de vegetatie met verdringing van laagblijvende soorten door hoogopgaande soorten. Door de kwelder te beweiden kan de vegetatiesuccessie worden vertraagd of zelfs worden teruggezet. Ook de hoogtetoename door opslibbing is bij beweiding vaak lager.
Veroudering wordt mede in de hand gewerkt door ruimtelijke vastlegging van kwelders. Verschillende maatregelen die bedoeld of onbedoeld hebben geleid tot een snelle uitbreiding zoals de landaanwinningswerken langs de Fries-Groninger kust en de aanleg van stuifdijken op de waddeneilanden hebben geleid tot verstarring van het kwelderlandschap. Deze verstarring kan een bedreiging vormen voor de natuurwaarde van kwelders. Door de ruimtelijke vastlegging wordt het natuurlijke proces van afwisselend aangroei en afslag van kwelders beperkt en kan verjonging van de vegetatie niet of nauwelijks optreden. De mogelijkheid tot aanpassing aan een stijgende zeespiegel wordt hiermee ook beperkt. Ruimte voor verjonging is er alleen als in de toekomst gedeeltelijke erosie van bestaande kwelders wordt toegestaan, waardoor het proces van kweldervorming opnieuw kan beginnen. Tot vrij recent werd erosie bijna standaard tegengegaan door de aanleg van of een vooroeververdediging of een stenen beschoeiing. Tegenwoordig is men echter terughoudender en ligt de nadruk op het werken met zachtere materialen zoals rijshoutdammen. Met rijshoutdammen kan een flexibeler beheer worden gevoerd, doordat het onderhoud aan de dammen in de loop van de tijd kan worden afgestemd op de lokale ontwikkelingen.

foto 4 kwelder en schor  
Links: soortenarme vegetatie van Zeekweek op de hoge kwelder. © Jan Bakker
Rechts: op brakke kwelders kan Riet domineren, zoals op de foto rond de monding van de Westerwoldsche Aa in de ZO-Dollard. © Rijkswaterstaat

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website