Pad: Natuurtypen / Open duinen (N08) / Vochtige duinvallei (N08.03) / Kalkrijke duinvalleien / Bedreigingen

Kalkrijke duinvalleien

Inhoud van deze pagina:

BEDREIGINGEN
Versnelde successie door verdroging, struweelvorming en verzuring
Verdroging ook problematisch voor karakteristieke dieren
Klimaatverandering
Met bijdragen van

Versnelde successie door verdroging, struweelvorming en verzuring
De levensduur van de pioniervegetaties met veel Rode-Lijstsoorten in duinvalleien is in Nederland vrij beperkt, ze bestaan meestal niet langer dan 10-15 jaar. Voor het behoud van het scala aan duinvalleien op lange termijn is het noodzakelijk dat er steeds nieuwe ‘jonge' valleien met kale grond of vegetatieloos water bijkomen. Zo lang er minder nieuwe valleien bijkomen als er dichtgroeien is de belangrijkste bedreiging voor het voortbestaan van het natuurtype de successie van natte duinvalleien naar duinheide of struweel en van duinplassen naar rietvelden en wateren met algenbloei en drijvende waterplanten. Voor het behoud van soortenrijke duinvalleivegetatie en helofytenbegroeiing is een maaibeheer vereist. Sommige oeverbegroeiingen van kalkrijke duinvalleien zijn gebaat bij extensieve beweiding.
Een zeker aandeel struweel, met name van Kruipwilg (Salix repens), andere wilgen en berken, is overigens wel zeer gunstig voor de paddenstoelenflora. Dergelijke struwelen zijn soms uitzonderlijk rijk aan Gordijnzwammen (Cortinarius sp.), Vezelkoppen (Inocybe sp.) en Russula's (Russula sp.). Zie hiervoor ook het natuurtype duinbos.

De natuurwaarden van de kalkrijke duinvalleien zijn in de loop van de afgelopen decennia sterk achteruit gegaan. Oorzaken zijn verdroging, struweelvorming en verzuring.
In veel valleien is de toestroom van basenrijk grondwater gestopt of verminderd en functioneert het subtiele hydrologische mechanisme dat de vallei tegen verzuring buffert en microbiële matten langdurig in stand houdt, niet meer. De toestroom van grondwater is ‘opgedroogd' door allerlei ingrepen in de waterhuishouding. Hierdoor en door de vermesting als gevolg van toegenomen atmosferische stikstofdepositie zijn duinvalleien met een zeer langzame successie tegenwoordig zeer zeldzaam. Grondwaterwinning ten behoeve van de productie van drinkwater wordt wel als hoofdoorzaak gezien voor de verdroging van duinvalleien, maar de aanplant van dennenbossen is minstens zo belangrijk; altijd groene dennen verdampen namelijk veel water dat anders naar de valleien had kunnen stromen. En de toegenomen stikstofdepositie heeft ook nog een ander nadelig effect. In het duingebied is de plantengroei bijna overal sterk toegenomen, ook al doordat natuurlijke verstuiving vrijwel nergens meer wordt toegestaan. Ook deze begroeiingen gebruiken meer water dan vroeger het geval was.
Het proces van versnelde successie door verzuring is al beschreven onder de kenschets, in de alinea ‘Toestroom van basenrijk grondwater vertraagt successie'.
Verder kunnen lokaal ook verzilting en vernatting soms een bedreiging vormen voor de karakteristieke vegetaties van kalkrijke duinvalleien.

Verdroging ook problematisch voor karakteristieke dieren
De belangrijkste bedreiging voor diersoorten van duinvalleien is het geheel of vroegtijdig droogvallen van de valleien. Hierdoor vallen geschikte voortplantingswateren voor soorten als Rugstreeppad, Heikikker en Zwervende Pantserjuffer weg. Bij verdroging van valleien zullen bovendien karakteristieke diersoorten die zijn aangepast aan de dynamiek van tijdelijke overstroming afnemen of verdwijnen. Dat komt omdat deze soorten vaak weinig concurrentiekrachtig zijn ten opzichte van andere diersoorten. Bloembezoekende insecten, zoals bijen en zweefvliegen, gaan bij verruiging en versnelde natuurlijke successie achteruit. Door het verlies aan bloeiende kruiden vallen de voedselbronnen voor larven (pollenkorrels) en belangrijke energiebronnen voor de volwassen insecten (nectar) weg. Het verdwijnen van grotere oppervlaktes van bloemrijke vochtige vegetaties met Gewone dophei (Erica tetralix), Kleine Ratelaar (Rhinanthus minor) en Moeraskartelblad (Pedicularis palustris) is de meest waarschijnlijke reden voor de achteruitgang van hommelsoorten als de Heidehommel (Bombus humilis) en de Moshommel (Bombus muscorum).

Klimaatverandering
Onduidelijk is nog wat de invloed van klimaatverandering op levensgemeenschappen van duinvalleien zal zijn. De stijging van de zeespiegel zal waarschijnlijk leiden tot een stijging van de grondwaterspiegel in de duinen en dat zal hier voornamelijk een positieve invloed hebben, behalve bij zeer natte valleien omdat die dan niet meer droog zullen vallen. Ook zal bij de hogere temperaturen de afbraak van organisch materiaal sneller verlopen, wat mogelijk de successie in valleien zal vertragen.

Met bijdragen van:
Rienk Slings, Ab Grootjans, Emiel Brouwer, mei 2008 en André Aptroot, juli 2006.

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Zoek via Natuurportal:kennis delen met Groen Kennisnet
help
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website