Pad: Natuurtypen / Open duinen (N08) / Open duin (N08.02) / Witte duinen (Helmduinen) / Bedreigingen

Witte duinen (Helmduinen)

Inhoud van deze pagina:

BEDREIGINGEN
Verstarring en dichtgroeien
Recreatie
Invloed van luchtverontreiniging?
Met bijdragen van
Literatuur

Verstarring en dichtgroeien

Witte duinen komen voor langs de hele Nederlandse Noordzeekust, maar het gaat daarbij op veel plaatsen om een gedegradeerde vorm. Dit is in hoofdzaak een gevolg van de vastlegging van de duinen en in het bijzonder de zeereep ten behoeve van de kustverdediging en ontginning.
Natuurlijke witte duinen, dus duinsystemen met dynamiek, zijn zeldzaam in Nederland. Situaties waar afslag optreedt, zijn schaars geworden door de toepassing van zandsuppleties. En waar het toch gebeurt, wordt een afslagklif vaak tot een flauwer talud afgeschoven. Dat betekent, dat aanknopingspunten voor de vorming van diepe kuilen, voor een kerf en voor parabolisering van het duinsysteem ontbreken. Meer landinwaarts heeft het wegvallen van allerlei gebruiksvormen zoals begrazing, branden en het uitsteken van Helm bijgedragen aan de versnelde fixatie van de Helmduinen. De achteruitgang van het Konijn (Oryctolagus cuniculus) in de duinen heeft het dichtgroeien nog extra bespoedigd.
Een groot deel van de voormalige witte duinlandschappen maakt nu deel uit van een omvangrijk en stabiel zandmassief. Het is een verstarde situatie, waarin het natuurlijke proces van zanduitwisseling tussen uitstuivende kuilen, overstoven grijze duinen en opstuivende witte duinen is verstoord. De landschapsvormen zijn onnatuurlijk en het geheel kent veel rechte, dijkachtige structuren. Het kunstmatige karakter van het Helmduinlandschap komt ook tot uiting in de naam 'zeereep'. De naam lijkt te verwijzen naar een bolwerk tegen de zee.
Zelfs bij het opnieuw toelaten van dynamiek kan het lang duren voordat het landschap natuurlijker wordt.
Zelfs bij het opnieuw toelaten van dynamiek kan het lang duren voordat het landschap natuurlijker wordt. In de vastgelegde Helmduinen is de vitaliteit van Helm afgenomen. Ook heeft zich veel organisch materiaal opgehoopt en er gaat mineralisatie optreden waarbij stikstof voor de planten in de bodem beschikbaar komt. Hierdoor breiden stikstofminnende soorten zich uit. Door de toename van het humusgehalte is het microklimaat vervlakt en de verstuiving verder verminderd. Temperatuursschommelingen treden minder vaak op in meer humusrijke situaties en de bodem houdt beter vocht vast. Planten, dieren en paddenstoelen die zijn aangepast aan de extreme omstandigheden die in de dynamische Helmbegroeiingen heersen, kregen problemen met kieming en overleving door de vervlakking van het microklimaat. Ze hebben nu een verhoogde kans op sterfte als gevolg van parasieten en schimmelinfecties of worden verdrongen door concurrentiekrachtige soorten die profiteren van de afgenomen dynamiek en de toename van voedingsstoffen.

Recreatie
De aanleg van parkeerplaatsen, strandovergangen, paviljoenen en duinhuisjes gaat vaak ten koste van de oppervlakte van Helmduingebieden. Ook worden de gebieden verder versnipperd, terwijl de locaties schaarser worden waar een voor duinvorming voldoende groot aaneengesloten oppervlak aanwezig is. Een mogelijk positieve kant van recreatie, is de betreding van dichtgroeiend Helmduin. Hierdoor treedt op een aantal plaatsen weer erosie en verjonging van het duin op. Betreding heeft echter negatieve gevolgen voor de aardkundige waarden en de overleving van larven van warmteminnende insectensoorten in het zand.

Invloed van luchtverontreiniging?
Waarschijnlijk heeft ook hoge atmosferische depositie invloed op het functioneren van de witte duinen. Veel aspecten hiervan verdienen echter nog nader onderzoek. Zo is in laboratoriumproeven waargenomen dat stikstofaanvoer uit de lucht kan leiden tot de vorming van een algenlaagje op het zand, waardoor verstuiving wordt tegengegaan. Bovendien kan het leiden tot het harder gaan groeien van grassen en ook dit zal verstuiving tegengaan. De verhoogde zuurdepositie heeft waarschijnlijk bijgedragen aan een versnelde uitloging van de Helmduinen, waardoor planten die gebonden zijn aan late stadia van de successiereeks op kalkhoudende bodem in de knel zijn gekomen. De sterke uitbreiding van Helm in gestabiliseerde kalkarme duinen in het Waddendistrict wordt mede toegeschreven aan de invloed van verhoogde stikstofdepositie. Door het oplossen en uitspoelen van kalk en ijzer na verzuring, kan fosfaat in het duinzand minder goed gebonden worden en neemt de fosfaatbeschikbaarheid dus toe. Zie ook websitepagina Grijze duinen.

Met bijdragen van:
Rienk Slings, oktober 2007, Bas Arens, september 2007, Moniek Löffler, juli 2007 en Emiel Brouwer, juli 2007

Literatuur:
Kooiman, A.M., M. Besse, R. Haak, J.H. van Boxtel, H. Esselink, C. ten Haaf, M. Nijssen, M. van Til, C. van Turnhout, 2005. Effectgerichte maatregelen tegen verzuring en eutrofiëring in open droge duinen. "Eindrapportage fase 2." Rapport DK nr. 2005/dk008-O, 158 pp.

WL|Delft Hydraulics, Arens Bureau voor Strand- en Duinonderzoek, Ecologisch Adviesbureau B. Kruijsen, Svasek Hydraulics en Royal Haskoning, 2005. Westerschelde Container Terminal en het behoud van jonge duinvorming. Rapport in opdracht van Zeeland Seaports. http://www.wctvlissingen.nl/cms/publish/content/downloaddocument.asp?document_id=2

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website