Pad: Natuurtypen / Open duinen (N08) / Strand en embryonaal duin (N08.01) / Embryonale duinen / Bedreigingen

Duinheide

Inhoud van deze pagina:

REGULIER BEHEER
Vastlegging van de kustlijn
Strandschoonmaak
Recreatie
Andere mogelijke bedreigingen
Met bijdragen van
Literatuur

Vastlegging van de kustlijn
De pionierbegroeiingen van de embryonale duinen kunnen ieder jaar een verschillende oppervlakte en andere locatie innemen. Voor langdurig behoud van de duintjes in een bepaald gebied is winddynamiek nodig en eveneens de aanvoer van zand en een incidentele overspoeling met zeewater. Gunstige omstandigheden doen zich voor bij een aangroeiende, zandige kust. Een indirecte, maar zeer wezenlijke bedreiging voor embryonale duinen is de vastlegging van de kustlijn. Doordat op veel plaatsen het wegslijten van bodems wordt bestreden, komt er minder zand vrij om elders voor de aangroei van kusten te zorgen. Ook wordt veel zand uit de diepere Noordzee gehaald voor gebruik bij zandsuppleties na normoverschrijdende kustachteruitgang. Wel kunnen suppleties plaatselijk de vorming van Biestarwegrasduinen stimuleren.

Strandschoonmaak
Het ontstaan van embryonale duinen wordt vaak belemmerd door het schoonmaken van het strand. Hoewel een schoon strand op het eerste gezicht een goede zaak lijkt, heeft het zeer drastisch reinigen nogal wat ongewenste neveneffecten. Want hiermee verdwijnen de vloedmerken waar zich allerlei natuurlijke aanspoelsels verzamelen, en de kern kunnen vormen voor nieuwe embryonale duinen. Het verwijderen van de vloedmerken bemoeilijkt dus het proces van nieuwe duinvorming. De drastische strandschoonmaak draagt op recreatiestranden sterk bij aan de zeldzaamheid van embryonale duinen langs onze vastelandskust.
Het verwijderen van vloedmerken heeft een direct effect op de ongewervelde dieren die van deze kortstondig beschikbare biotoop gebruik maakt als voortplantingsplek en voedselbron. Verwijdering en verstoring van de vloedmerken als gevolg van intensieve recreatie hebben ook een sterk negatief effect op het broedsucces van vogels die in de embryonale duinen broeden en zich voeden met ongewervelden.

Recreatie
Het Nederlandse strand is in principe vrij toegankelijk, met uitzondering van een enkel militair terrein. De zone waarin de embryonale duinen ontstaan, is op veel plaatsen verpacht aan uitbaters van strandtenten of particulieren voor strandhuisjes. Meestal betreft het bouwsels die in de herfst verwijderd worden en in het voorjaar weer opgebouwd worden. Recent worden er steeds meer vergunningen gegeven voor jaarrond geopende strandpaviljoens. De natuurlijke ontwikkeling van een winter wordt op vele plaatsen in het voorjaar weer te niet gedaan door de embryonale duintjes weg te bulldozeren. Ook op plekken die niet verpacht zijn, worden veel duintjes de kop ingedrukt door eroverheen te lopen, paardrijden, motorcrossen of 4-wheel-driven. Verondersteld wordt dat het zeldzaam worden van de Strandzandloopkever toe te schrijven is aan betreding. De larven leven in ondiepe holletjes in het zand waar zij zeer kwetsbaar zijn.

Andere mogelijke bedreigingen
Embryonale duinvorming kan bovendien worden belemmerd door zandsuppleties, kunstmatige aanvulling van het kustprofiel met zand, als daarbij zand wordt gebruikt dat slecht verstuift. Dat is vooral het geval als het zand slecht is gesorteerd of veel schelpen, slib of organisch materiaal bevat. Tegenwoordig worden zandsuppleties echter vooral op de onderwateroevers aangebracht, waardoor er een natuurlijke selectie plaatsvindt voordat het zand het strand bereikt. Dit probleem speelt dus minder een rol.

Op dit moment is het nog niet duidelijk wat de effecten zullen zijn van de verwachte stijging van de zeespiegel. Het is waarschijnlijk dat aangroeiende kusten en brede stranden zeldzamer zullen worden, en dus ook de embryonale duinvorming. Verder zullen bestaande embryonale duinen in toenemende mate bedreigd worden door stormvloeden. Dit geldt dan vooral voor de duintjes op het lager gelegen strand en in mindere mate voor de embryonale duintjes aan de duinvoet. Deze hebben immers de mogelijkheid om naar boven uit te wijken, vooral wanneer de zeereep door afslag wordt aangetast. Het is onbekend welk effect een zeespiegelstijging zal hebben op de ongewervelde fauna van vloedmerken en embryonale duinen. Het frequenter optreden van overstromingen door zeehoogwater in het voorjaar en zomer zal waarschijnlijk een negatief effect hebben op het broedsucces van plevieren en sterns, aangezien alle broedsels hierdoor volledig verloren gaan. Een positief effect van klimaatopwarming is mogelijk dat zuidelijke plantensoorten van overstoven vloedmerken zich kunnen uitbreiden, bijv. Gele hoornpapaver en Gelobde melde. Uit het experiment met de Kerf in Noord-Holland is gebleken dat deze en andere karakteristieke soorten geschikte plaatsen nog uitstekend weten te vinden!

Met bijdragen van:
Bas Arens, september 2007, Rienk Slings, oktober 2007, Moniek Löffler juli 2007, Emiel Brouwer juli 2007 en Andre Aptroot, juli 2006

Literatuur:
Arens, B., F. van der Meulen & J.V. Witter, 1989. Zeespiegelrijzing langs de Nederlandse kust, 1990-2090: Functie analyse van een veranderend duinlandschap met behulp van een GIS. Themanummer kustbeheer, De Levende Natuur 90, 134-141 / Duin 12, 88-95.

Belpaeme, K., 2003. Vloedlijnen met uitsterven bedreigd? Over 'propere' stranden en strandreiniging.

Haring, R.M.K. & S.M. Arens, 2004. De Kerf bij Schoorl. Duurzaam herstel van de dynamiek? Geografie, juni 2004, 12-16.

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website