Pad: Natuurtypen / Voedselarme venen en vochtige heiden (N06) / Veenmosrietland en moerasheide (N06.01) / Veenmosrietland / Bedreigingen

Veenmosrietland

Inhoud van deze pagina:

BEDREIGINGEN
Verzuring en vermesting
Verbossing
Veroudering
Verdroging
Waterinlaat geeft vermesting
Met bijdragen van

Literatuur

Verzuring en vermesting
Gedurende de afgelopen decennia heeft vermesting en verzuring, in de vorm van luchtvervuiling met ammoniak uit de bio-industrie, een zeer negatief effect gehad op de laagveenschraallanden. Achteruitgegaan zijn de soortsdiversiteit van de gebieden, de diversiteit op levensgemeenschapsniveau en de oppervlakten van bepaalde vegetatietypen zoals trilveen en veenmosrietland. Eenvormige, door een of twee soorten gedomineerde gemeenschappen breiden zich almaar uit. In verlandingsreeksen van helder open water treedt van nature een geleidelijke verzuring op en een verandering in de soortensamenstelling. Tegenwoordig is echter vaak sprake van een versnelde verzuring en versnelde successie als gevolg van de verzurende en stikstofrijke depositie, hoewel de stikstofdepositie sinds de jaren tachtig door maatregelen in de landbouw met 25-30% is afgenomen. Het successieproces is daarbij ook enigszins veranderd, doordat de samenstelling van de neerslag, de stoffenbalans, anders is geworden.
Van nature hoopt zich in veenmosrietlanden en andere natte schraallanden weinig strooisel op en neemt de dikte van de laagveenkragge slechts langzaam toe. Dit is anders wanneer door verhoogde atmosferische stikstofdepositie of welke omstandigheden dan ook, de productie van plantenmateriaal vergroot is. Bovendien kan door verzuring de afbraak van strooisel geremd worden. In zulke omstandigheden vormen zich op natte plekken ‘dekens' van strooisel en kunnen mossen (met name Haarmos) fors toenemen. Het zijn vooral atmosferische verzuring en vermesting en de ermee samenhangende veroudering die veenmosrietland bedreigen. Verbossing is ook een probleem. Versnippering en te intensieve recreatie vormen knelpunten voor de natuur in laagvenen, maar ze bedreigen niet speciaal veenmosrietlanden. Zie ook de subpagina bedreigingen onder trilveen.

Verbossing
In de veengebieden van Noordwest-Overijssel en het Vechtplassengebied waren tot in de jaren zestig van de voorbije eeuw nog over honderden hectaren aan trilveen en veenmosrietland aanwezig. Veel daarvan is verloren gegaan door verbossing. Verbossing vindt plaats wanneer trilveen en veenmosrietland niet door maaibeheer in stand worden gehouden.

Veroudering
Veenmosrietland kan heel lang, mogelijk zelfs honderd jaar, behouden blijven bij daarop gericht maai- en hooibeheer, maar gaat uiteindelijk toch over in moerasheide. Of, waar het veenpakket dun is, eventueel in vochtig grasland. Veel van onze Nederlandse veenmosrietlanden zijn oud. Mede als gevolg van de versnelde en veranderde successieprocessen door stikstoftoevoer vanuit de lucht zijn de kraggen waarop de veenmosrietlanden liggen heel dik geworden. De groeicondities van de planten hangen in veenmosrietlanden mede af van de diepte tot waar zich hun wortels uitstrekken of, bij mos, tot waar het mos leeft (zie de Kenschets onder Een hoogveenlaagje op laagveen). In dikke oude kraggen kunnen alleen heel diep wortelende planten zoals de grote cypergrassen en riet zich blijven voeden met het basenrijke oppervlakte- of grondwater dat onder de kragge staat.

Verdroging
Alle laagveenschraallanden zijn behalve voor verzuring ook gevoelig voor verdroging en voor vermesting van bodem en water. Wateronttrekking en lage polderpeilen ten behoeve van de landbouw in de omgeving leiden tot een versterkte invloed van regenwater en sterkere wisselingen in oppervlakte- en grondwaterstand. Drijvend veenmosrietland hoeft echter niet te verdrogen wanneer in droge periodes de waterspiegel in het laagveensysteem daalt, omdat het met de waterspiegel mee beweegt. Maar veel veenmosrietlanden zijn vastgegroeid aan legakkers, ribben of oevers van graslanden op vaste bodem. In zulke veenmosrietlanden kunnen wisselingen in de waterstand en verdroging wel optreden. Verdroging kan ook leiden tot mineralisatie, de omzetting van ammonium naar nitraat (nitrificatie), waarbij zuur gevormd wordt en voedingsstoffen vrijkomen. Bovendien verzuurt droogvallend veen door de ophoping van zwavel, in het verleden aangevoerd via depositie (zie Verzuring op de pagina Bedreigingen en Beheeropgaven van Laagveen en Zeekleilandschap). Naast Gewoon haarmos (Polytrichum commune) en Pijpenstrootje (Molinia caerulea) kunnen dan ook Gewone waternavel (Hydrocotyle vulgaris) en Moerasstruisgras (Agrostis canina) sterk toenemen. Bij sterke waterdaling in het systeem komt de kragge op de ondergrond van het water te liggen en groeit ze daaraan vast.

Waterinlaat geeft vermesting
Om te voorkomen dat de laagveengebieden uitdrogen, wordt er veelal in de zomer gebiedsvreemd oppervlaktewater ingelaten. Bovendien wordt, als de andere belangen dat toelaten, het (regen) water zolang mogelijk vast gehouden. Dan hoeft men in de zomer weinig tot geen oppervlaktewater in te laten. Over het algemeen bevat het gebiedsvreemde oppervlaktewater verontreinigingen en meststoffen waardoor bij inlaat eutrofiëring en verruiging van de laagveennatuur optreden (zie Vermesting bij aanvoer van gebiedsvreemd water op de pagina Bedreigingen en Beheeropgaven van Laagveen en Zeekleilandschap).

Met bijdragen van:
Moniek Nooren, 20.07.2006 en Boudewijn Beltman, 15.05.2007.

Literatuur:
Barendregt, A., B.Beltman, E.Schouwenberg, G. van Wirdum, 2004. Effectgerichte maatregelen tegen verdroging, verzuring en stikstofdepositie op trilvenen (Noord-Hollland, Utrecht en Noordwest- Overijsssel). Rapport EC-LNV nr. 2004/281-O, Ede.

Jalink M.H. 1996. Indicatorsoorten voor verdroging, verzuring en eutrofiëring in laagveenmoerassen. Deel 2 uit de serie ‘Indicatorsoorten'. Staatsbosbeheer, Driebergen.

Catalogi Bedrijfssturing Natuur, Bos Recreatie en Landschap, 2002/3. Staatsbosbeheer, Driebergen.

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer | Inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website