Pad: Natuurtypen / Stilstaande wateren (N04) / Kranswierwater (N04.01) / Kranswierwater

Kranswierwater

Inhoud van deze pagina: 

BETEKENIS
Kranswiervelden
Fauna van Kranswierwateren

KENSCHETS
Beschrijving en indeling van Kranswieren
Kranswiervegetaties in de vegetatiekunde
Kranswierwateren in het beleid
Met bijdrage van
Literatuur

Kranswiervelden
Hoewel kranswieren een wereldwijde verspreiding kennen en kranswiervegetaties in heel Europa voorkomen, zijn de Nederlandse wateren van zeer groot belang voor het behoud van uitgestrekte kranswiervelden: hun zwaartepunt hebben ze in ons land.
Kranswierwateren zijn indicatief voor relatief schoon en helder water en hebben daarom een grote waarde voor het natuur- en waterbeheer. Ze veroorzaken helder water door

Het water boven kranswiervelden kan daardoor veel helderder zijn dan boven omliggende vegetatie en zelfs als er door sterke wind sediment opwervelt, verdwijnt de vertroebeling boven kranswiervelden vrij snel. Kranswiervegetaties treden vaak op in pioniermilieus en vormen daarmee een eerste stadium van de successie. In pas gegraven of geschoonde petgaten kunnen zij een geschikt milieu creëren voor de kieming van andere waterplanten door het stabiliseren van de waterbodem.
Onder invloed van de verbeterde waterkwaliteit in veel Nederlandse wateren is het aantal Kranswierwateren sinds begin jaren ’90 weer toegenomen, nadat ze lange tijd zeer sterk bedreigd werden. Toch wordt het toekomstperspectief voor Kranswierwateren momenteel als matig ongunstig beoordeeld – ze staan nog steeds onder druk: zowel de vereiste waterkwaliteit als de benodigde oppervlakte voor een duurzaam behoud van dit type wateren worden niet gehaald.
Kranswierwater
Kranswiervegetatie met Chara major (Stekelharig kransblad) in een duinplas op Texel. Foto: Roos Loeb

Fauna van Kranswierwateren
Naast hun hoge intrinsieke waarde, hebben kranswierwateren ook belangrijke waarden voor fauna, vooral als voedselbron voor watervogels. Kranswieren zijn voor vogels gemakkelijk verteerbaar, omdat ze weinig vezelig zijn. De dichte matten vereenvoudigen het fourageren door watervogels. Nitellopsis obtusa (Sterkranswier) vormt stervormige zetmeelrijke bulbillen, een belangrijke voedselbron voor Krooneenden. Ook de diverse macrofaunapopulaties in kranswiervelden worden door vogels als voedselbron gebruikt. Toen na verbetering van de waterkwaliteit in het Veluwemeer en het Wolderwijd uitgestrekte kranswiervelden terugkeerden, verzesvoudigde het gemiddelde aantal aanwezige herbivore en omnivore watervogels. Vooral vogels met een lange nek en duikende vogels zijn in het voordeel op kranswiervelden, omdat zij de kranswieren, die niet tot het wateroppervlak reiken, kunnen bereiken. Kranswierwateren vormen een belangrijk foerageergebied voor Knobbelzwanen, Tafeleenden, Kuifeenden, Meerkoeten, Kleine zwanen, Krooneenden en Pijlstaarten. Een hoge begrazingsdruk door deze vogels zou een negatief effect kunnen hebben op kranswiervelden. In het Veluwemeer is hier waarschijnlijk geen sprake van omdat de meeste vogels pas in het najaar komen fourageren, na het groeiseizoen als de kranswieren hun oösporen al hebben afgezet. Begrazing door Kleine zwanen zou zelfs bijdragen aan het herstel en de instandhouding van de kranswiervegetaties in het Veluwemeer, omdat zij ook foerageren op de wortelknolletjes van Schedefonteinkruid, dat daardoor schade ondervindt en dus in het nadeel is ten opzichte van kranswieren.
Kranswiervelden vormen een geliefde habitat voor veel macrofaunasoorten, omdat ze bescherming bieden tegen predatie door vissen. Door de hoge dichtheid van kranswiervegetaties is de dichtheid aan vegetatiebewonende macrofauna ook veel groter dan in andere vegetaties. Omdat de dichte kranswiermatten vaak zuurstofarme omstandigheden in het sediment veroorzaken, zijn het vooral de macrofaunasoorten die hier goed tegen kunnen die het sediment van kranswiervegetaties bewonen.

KENSCHETS

Beschrijving en indeling van Kranswieren
Kranswieren zijn macroalgen (behorend tot de groenwieren (Chlorophyta)) die opvallen door hun structuur, die sterk aan hogere planten doet denken. Kranswieren komen voor in allerlei vegetaties met ondergedoken waterplanten, maar zij kunnen ook domineren in dichte, soortenarme matten waarin geen andere planten groeien. Wateren met zulke kranswiervelden worden Kranswierwateren genoemd. Kranswieren komen voor in de volgende vegetaties met hogere planten: Waterplantenrijk water, Brakke plas, Zwakgebufferd ven en Kalkrijke duinvalleien.
In Nederland komen vier geslachten uit de familie Characeae voor: Chara (Kransblad), Nitella (Glanswier), Nitellopsis (Sterkranswier) en Tolypella (Boomglanswier). Over het algemeen komen Chara-soorten voor in harder water dan soorten van het geslacht Nitella. In harde wateren zijn oudere kranswierplanten vaak bedekt met een laag kalk. Dit komt doordat Chara-soorten die aangepast zijn aan hard water bicarbonaat als koolstofbron gebruiken. Door de onttrekking van bicarbonaat gaat de pH van het water omhoog en slaat kalk neer op de plant. Vanwege deze bedekking met kalk worden kranswieren in het Engels Stoneworts genoemd.

Kranswiervegetaties in de vegetatiekunde
Vegetatiekundig behoren kranswiervegetaties tot de Kranswierklasse (Charetea fragilis; 4). Vegetaties van de Kranswierklasse komen voor in helder water dat uiteen kan lopen van zacht en zoet tot hard kalkrijk en tot zelfs brak water. De meeste kranswiervegetaties tolereren tijdelijke droogval. Kranswieren zijn bij uitstek pionierplanten, die, mits het water niet door fytoplankton gedomineerd wordt, al snel net gegraven plassen kunnen koloniseren. Kranswieren kunnen zich echter ook decennia lang handhaven in wateren met lage nutriëntenconcentraties. De Kranswierklasse is onderverdeeld in drie ordes:

1. de Glanswierorde (Nitelletalia flexilis; 4A)
Deze Kranswiervegetaties komen voornamelijk voor in zachte wateren. In ons land is deze orde beperkt tot het Nitelletum translucentis (Associatie van doorschijnend glanswier) (4Aa1), dat in voedselarme, zwakgebufferde vennen voorkomt en ook wel in kwelsloten. Bij verzuring gaat de gemeenschap over tot de rompgemeenschap van Knolrus, bij eutrofiering tot vegetaties die tot de Rietklasse behoren.

2. de Kransbladorde (Charetalia hispidae; 4B)
Kranswiergemeenschappen van de Kransbladorde komen overwegend voor in hard, kalkrijk water, dat zoet tot licht brak kan zijn. De orde is onderverdeeld in

3. de Orde van Brakwaterkransblad (Lamprothamnietalia papulosi; 4C)
De Associatie van Brakwater-kransblad (4Ca1) is de enige associatie die in Nederland tot de Orde van Brakwater-kransblad wordt gerekend. Deze associatie komt voor in brakke wateren met een zandige bodem in de duinen en in brakke sloten en kreken die niet meer in verbinding staan met de zee.

Kranswierwateren in het beleid
Vanwege het Europese belang van kranswierwateren worden zij beschermd in de Habitatrichtlijn. In het habitattype H3140 Kalkhoudende oligo-mesotrofe wateren met Chara spp. vegetaties (verkorte naam: Kranswierwateren) vallen kranswierbegroeiingen van alledrie de kranswierordes. Vegetaties behorend tot het Verbond van Gewoon kransblad horen hier echter niet tot het habitattype.
De Index Natuur en Landschap sluit in typologie aan op de Habitatrichtlijn en onderscheidt Kranswierwateren van andere zoete en brakke wateren. Onder het Beheertype Kranswierwateren vallen alleen de kranswiervelden met tamelijk zeldzame kranswiersoorten. Kranswiervegetaties waarin alleen algemene soorten, zoals Nitella flexilis (Buigzaam kranswier), Chara globularis (Breekbaar kransblad) of Chara vulgaris (Gewoon kransblad), voorkomen, vallen niet onder het beheertype. Daarnaast vallen kranswierbegroeiingen in vochtige duinvalleien onder het beheertype Vochtige duinvallei.
In de Kaderrichtlijn Water en het Handboek Natuurdoeltypen met het bijbehorende Aquatisch Supplement worden wateren ingedeeld op hun morfologische, hydrologische en chemische karakteristieken en worden Kranswierwateren niet apart onderscheiden van andere waterbegroeiingen.

Met bijdrage van:
Roos Loeb en Leon Lamers

Literatuur

| Bedreigingen | Regulier beheer | Herstelbeheer en inrichting |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website