Pad: Natuurtypen / Rivieren (N02)

Rivieren N02

Inhoud van deze pagina:

Karakteristiek
Ontstaan
Beheertypen
Verwante natuurtypen
Voorkomen en areaal
Belang
Beleids- en/of beheeropgaven

N02 rivieren


Karakteristiek

Onder het type rivieren vallen de brede stromende wateren, inclusief hun oevers en de buitendijkse wateren in de uiterwaarden die tijdens hoge waterstanden in contact staan met de rivieren.

In vergelijking met het buitenland stromen onze rivieren langzaam. Verder is opvallend dat de rivieren in Nederland zijn vastgelegd in een korset van kribben, kades, dijken en (soms) stuwen, waardoor bijvoorbeeld geen rivierverleggingen meer optreden en er over korte afstand minder variatie is in waterdiepte en stroomsnelheid dan vroeger het geval was. Dezelfde kunstwerken dragen er ook aan bij dat in natte perioden zeer hoge piekafvoeren kunnen voorkomen met kortdurende, hoge stroomsnelheden.

Toch hebben de verschillende riviertrajecten een duidelijk eigen karakter. Zo ondervinden alleen de westelijke riviertrajecten getijde-invloed van de zee en heeft de Rijn in de zomer een constantere aanvoer van (smelt)water dan de andere rivieren.

Ontstaan

In vroegere tijden waren de rivieren in Nederland een wirwar (in tijd en ruimte) van hoofd- en nevengeulen en een afwisseling van zandplaten, rivierduinen, slibrijke oevers en grindige aanwassen. Op de overstromingsvlakten kwamen uitgestrekte zeggemoerassen en ooibossen voor.

Deze natuurlijke rivieren zijn vanaf de Middeleeuwen steeds meer aan banden gelegd. Eerst vooral door het aanleggen van dijken om overstromingen te beperken, later ook door de aanleg van kribben, stuwen en beschoeiingen om erosie en sedimentatie in de hand te houden. Sommige trajecten zijn gegraven zoals de Bergse Maas, het Pannerdens kanaal en de vele bochtafsnijdingen. De meeste en meest radicale ingrepen vonden plaats in de tweede helft van de negentiende eeuw. In de 20e eeuw is de waterkwaliteit dramatisch verslechterd, om pas weer langzaam te verbeteren in de afgelopen decennia.

Beheertypen

Dit natuurtype omvat één beheertype:

Verwante natuurtypen

Overeenkomstige habtitattypen

De volgende habitattypen van Natura2000 kunnen voorkomen in dit natuurtype:

Voorkomen en areaal

In Nederland gaat het om de Maas en de Rijn en hun zijtakken, en om de kleine rivieren de Overijsselse Vecht en de Niers en Roer in Limburg. Deze laatste twee hebben een karakter dat in ligt tussen dat van de echte rivieren en dat van de grote beken zoals Dinkel, Dommel en Geul. Het overgrote deel van de rivieren heeft een slecht ontwikkelde vorm vanwege de aangelegde kunstwerken. De enkele (natuurlijke èn gegraven) nevengeulen zijn veel beter ontwikkeld.

Belang

Ecologisch

De weinige plantensoorten die aangepast zijn aan de sterke stroming zijn zeer karakteristiek..

Binnen de fauna zijn vele soorten karakteristiek voor rivieren. Rivieren hebben zowel als zelfstandig leefgebied,  als als doorgangsgebied en verspreidingsinstrument een grote betekenis voor deze soorten. Sommige vissoorten bijvoorbeeld gebruiken rivieren in hun trektocht van beken naar de zee en omgekeerd. Andere diersoorten en (zaden van) veel plantensoorten van uiterwaarden verspreiden zich via de rivier naar andere leefgebieden.

Europees verband

Dit natuurtype komt overeen met 1 habitattype van de Habitatrichtlijn (vertaald in Natura 2000), en met 3 watertypen van de Kaderrichtlijn Water.

Overig belang

Een aparte ecologische functie van rivieren betreft de aanvoer van zand, slib, stoffen en zoet water naar benedenstroomse uiterwaarden en de zee. Diverse andere natuur- of beheertypen zijn op deze manier afhankelijk van een periodieke overstroming of constante toevoer van rivierwater. Voorbeelden daarvan zijn overstromingsgraslanden en brakke wateren.

Via erosie en sedimentatie zijn rivieren in principe belangrijke aanjagers voor aardkundige processen. Hoewel de huidige rivieren in sterke mate zijn vastgelegd, worden op sommige plaatsen toch bijvoorbeeld nog rivierduinen gevormd langs de rivier. Dit heeft aardkundige betekenis.

Naast de betekenis voor natuur, hebben rivieren uiteraard ook grote betekenis als vaarroute en als afvoer van water, mede in het licht van klimaatverandering.

Beleids- en/of beheeropgaven

Randvoorwaarden voor een goede ontwikkeling

Knelpunten en opgaven

Redactie

Ommering, G, 'Index Natuur en Landschap, Beschrijving Natuurtypen', Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Den Haag 2010.

| Rivier (N02.01) |

 

Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein Zoeken in de
infobladen

(U gaat naar de
website van
Groen Kennisnet)
Groen Kennisnet, een netwerk van kennisportalen in het groene domein
Homepage
Home | Colofon | Print pagina
Zoek binnen deze website